Recep ERÇİN
Türkiye adım adım depozito sistemine geçiyor. Depozitosu Olan Ambalajlar (DOA) Sistemi’nin ilk fazı olan yerli ve milli yazılım, makine üretimi ve pilot bölge uygulamalarından sonra 1 Temmuz 2026 itibarıyla ikinci faza geçildi. Geçen 2 haftalık süreçteki gelişmeleri aktarmak üzere bir basın sohbet toplantısı düzenleyen Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığına bağlı Türkiye Çevre Ajansı (TÜÇA) Başkanı Nurullah Öztürk, entegrasyon döneminin 2 yıl süreceğini bildirdi.
Öztürk, sistemin şu anda herhangi bir şekilde depozito ücreti maliyeti doğurmadığını, finansmanın ise yine GEKAP kapsamında “kirleten öder” anlayışıyla sağlandığını ve merkezi bütçeye herhangi bir yük getirilmediğini önemle ifade etti.
Amaçlarının Türkiye’de yıllık ortaya çıkan 25 milyar adet içecek ambalajının tamamını sisteme kazandırmak olduğunu anlatan Öztürk, “Alüminyum, pet ve cam olmak üzere üç çeşit içecek ambalajı mevcut. Ambalajlar toplanmadığında çevre kirliliğine neden oluyor. Dünyada da depozito sistemini uygulayan örnek ülkeler var. Almanya bunlardan biri ama biz dünyadan farklı bir iş yaptık. Sistemimiz tamamen yerli ve milli kaynaklarla oluşturuldu. Diğer ülkeler de bizi izliyorlar. Bu bakımdan sistemin ihracatı gündeme gelebilir” bilgilerini paylaştı.
İşletmelerin ağırlığı daha fazla
DOA Sistemi’nde makinelere bir ambalaj atıldığında üzerinde yer alan etiketteki barkodun okunduğunu kaydeden Öztürk, halihazırda hem yurt içinde üretilen ürün ambalajlarına hem de yurt dışından gelenlere barkod basıldığını söyledi. Etiketi sahte olan ambalajları makinelerin almadığını veya alma durumu olsa bile ödeme gerçekleşmediğini belirten Öztürk, “ATM gibi doğrulama birimi var” dedi. Sistem sayesinde hem çevre kirliliğinin önüne geçildiğini hem de ambalajı üretmek için gerekli hammaddenin yerli atıklardan tedarik edildiğini kaydeden Öztürk, “Sağlıkla ilgili olarak bakıldığında plastikler doğada çözünmüyor. Bunları balıklar yiyor. Onları da biz tüketiyoruz” ifadelerini kullandı.
Öztürk, entegrasyon sürecinde esas ağırlığın bireylerden ziyade işletmelere kayacağını not etti. Buna göre, 25 milyarlık ambalajın 16 milyar adetlik kısmı otel, restoran gibi işletmelerde ortaya çıkıyor.
Yüzde 65’i sadece üç ilden
Otel ve restoranlar başta olmak üzere işletmeler sisteme dahil olduğunda artık depozitosu olan ürünü çöpe atamayacaklarını ve bunun yaptırımı olacağını anlatan Öztürk, giren ve çıkan ürünlerin takip edileceğini, toplama işleminde ise kapsamlı bir lojistik operasyonunun hayata geçeceğini belirtti. İşletmelerin ambalajlarının toplu alınacağını ve operatörler vasıtasıyla bu işlemlerin gerçekleştirileceğini vurgulayan Öztürk, İstanbul, İzmir ve Antalya’nın toplam ambalajın yüzde 65’ini barındırdığı bilgisini aktardı.
Geçen 15 günlük süreçte DOA uygulamasının 2,5 milyon indirmeye ulaştığını ifade eden Öztürk, 4 yıl sonra 35 milyona ulaşmayı hedeflediklerini söyledi. Öztürk’e göre, 25 milyar adet ambalaj DOA üzerinden ekonomiye kazandırıldığında yıllık 1 milyar dolarlık bir büyüklük ortaya çıkarken, 20-25 bin de ilave istihdam sağlanacak.
Depozito bedeli alınmıyor su zammının DOA ile ilgisi yok
DOA’nın devreye alınmasıyla ambalajlı suya gelen zamlara ilişkin bir soruyu yanıtlayan TÜÇA Başkanı Nurullah Öztürk, “Biz şu anda depozito bedeli almıyoruz. Bedel de ödemiyoruz. Teşvik bedeli ödüyoruz. İçecek üreticisi zaten GEKAP (Geri Kazanım Katılım Payı) bedeli ödüyor. Mantık şu; kirleten öder. Depozito katılım bedeli olduğunda herkes istediği anda iade noktası bulduğunda depozito bedeli alacak. Avrupa’daki gibi A marka su KDV dahil 30 lira, depozito bedeli 3 lira şeklinde olacak. O zaman o ürünün ambalajını getirip ödemenizi geri alırsınız. Biz şu anda ona geçmedik. Bireylere ambalaj başına 1 TL ödenirken bu işletmeler için 0,25 TL olacak. Geçiş tamamlandığında depozito bedellerinden ödemeler yapılacak” dedi.
AVM’lerde ve meydanlarda da olacak
Öztürk’ün toplantıda verdiği bilgilere göre, şu anda 2 bin depozito iade makinesi çeşitli bölgelerde kuruldu. Bu sayının kısa sürede 10 binin üzerine çıkması sağlanacak. Daha sonra sayı 30 bine ulaşacak. Özellikle belli merkezler ve AVM’lere geniş kapasiteli makineler konumlandırılacak. Şu ana kadar makine üretimi için 6 firma lisans aldı. Bu makineleri isteyen firmalar üretebilecek ve lisans alması durumunda kullanılacak. Geçen iki haftada 35 milyon ambalaj toplandı. İşletmeler dahil edildiğinde günde 50 milyon adede ulaşılacak. 2 yıllık entegrasyon dönemi bittiğinde yılda 12 milyar adet atık toplanması hedefleniyor.
Çoklu girişlere karşı tedbir alınıyor
DOA Sistemi’nde birey başına günlük ambalaj yükleme limiti bulunuyor. Fakat bazı bireyler başkalarının kimlik numaraları veya cep telefonları ile sisteme birkaç kişi adına giriş yapmaya başladılar. Sosyal medyada gündem olan bu kötü niyetli kullanımın diğer kullanıcıları mağdur etmemesi için düzenlemeye gidiliyor. Sistem şimdilik tek girişe müsaade edecek şekilde düzenlendi. Merkezler çoğaldığında diğer kanallar açılacak. Öte yandan DOA’ya dahil olacak ambalajlardan elde edilecek hammadde sanayiye operatörler eliyle kazandırılacak. Hammadde operatöre o günkü tarifelere göre satılacak.
